Programy open source są oprogramowaniem, którego kod źródłowy jest udostępniany na zasadach określonych przez odpowiednią otwartą licencję. Użytkownicy mogą nie tylko korzystać z takich programów, ale – zależnie od warunków licencji – również analizować ich kod, modyfikować go i rozpowszechniać.
Oprogramowanie open source obejmuje dziś praktycznie wszystkie najważniejsze kategorie aplikacji komputerowych. Dostępne są otwarte pakiety biurowe, przeglądarki internetowe, edytory grafiki, programy do obróbki dźwięku i filmu, narzędzia programistyczne, aplikacje do komunikacji czy rozwiązania wykorzystywane na serwerach.
Wiele takich programów działa nie tylko w systemie Linux, ale również w Windows i macOS.
Na tej stronie znajdziesz podstawowe informacje o oprogramowaniu open source oraz odnośniki do opisów i poradników dotyczących konkretnych programów.
Co to jest program open source?
Określenie open source, czyli „otwarte źródło”, odnosi się przede wszystkim do sposobu licencjonowania i rozwijania oprogramowania. Kod źródłowy programu jest dostępny, a licencja zapewnia określone prawa dotyczące jego używania, analizowania, modyfikowania i dalszego rozpowszechniania.
Nie oznacza to jednak, że każdy program, którego kod można zobaczyć w Internecie, automatycznie jest oprogramowaniem open source. Istotne są warunki licencji, na której został udostępniony.
Projekty open source mogą być rozwijane przez pojedynczych programistów, społeczności, fundacje, organizacje oraz przedsiębiorstwa.
Czy open source oznacza darmowy program?
Te pojęcia często są ze sobą utożsamiane, ale nie oznaczają dokładnie tego samego.
Wiele popularnych programów open source można pobrać i używać całkowicie bezpłatnie. Open source nie oznacza jednak po prostu „za darmo”. Najważniejsza jest dostępność kodu źródłowego oraz prawa przyznane użytkownikowi przez licencję.
Z drugiej strony program może być darmowy, ale pozostawać oprogramowaniem zamkniętym. Użytkownik może z niego korzystać bez opłat, ale nie otrzymuje prawa do swobodnego analizowania, modyfikowania i rozpowszechniania jego kodu.
Dlatego określenia freeware i open source nie powinny być używane zamiennie.
Open source a Linux
Linux jest bardzo mocno związany ze światem otwartego oprogramowania. Samo jądro Linux jest projektem open source, podobnie jak ogromna liczba programów tworzących kompletne dystrybucje Linuksa.
Po zainstalowaniu Ubuntu, Debiana, Fedory, Linux Mint czy innej popularnej dystrybucji użytkownik otrzymuje dostęp do tysięcy pakietów oprogramowania.
Nie oznacza to jednak, że programy open source są przeznaczone wyłącznie dla Linuksa.
Wiele popularnych aplikacji ma wersje dla kilku systemów operacyjnych. Dzięki temu można rozpocząć korzystanie z otwartego oprogramowania jeszcze przed przejściem na Linux.
Dlaczego warto korzystać z programów open source?
Jedną z najważniejszych zalet jest możliwość wyboru. Użytkownik nie musi ograniczać się wyłącznie do programów oferowanych przez największych producentów komercyjnego oprogramowania.
Open source może być również dobrym sposobem na ograniczenie kosztów. Wiele bardzo rozbudowanych aplikacji jest dostępnych bez opłat licencyjnych.
Otwarte oprogramowanie daje też możliwość sprawdzenia kodu źródłowego. Nie oznacza to oczywiście, że przeciętny użytkownik będzie samodzielnie analizował tysiące linii kodu. Możliwość takiej kontroli jest jednak istotna dla programistów, specjalistów bezpieczeństwa i społeczności rozwijających dany projekt.
Dużą zaletą jest również możliwość korzystania z tych samych narzędzi na różnych systemach operacyjnych.
Programy biurowe open source
Jednym z najbardziej znanych przykładów otwartego oprogramowania jest LibreOffice. Pakiet zawiera kilka aplikacji przeznaczonych do różnych zastosowań:
- LibreOffice Writer służy do tworzenia i edycji dokumentów tekstowych.
- LibreOffice Calc jest arkuszem kalkulacyjnym pozwalającym wykonywać obliczenia, analizować dane, korzystać z funkcji oraz przygotowywać wykresy.
- LibreOffice Impress służy do tworzenia prezentacji.
- LibreOffice Draw pozwala przygotowywać rysunki, diagramy i inne dokumenty graficzne.
W pakiecie znajdują się również Base oraz Math.
LibreOffice obsługuje własne otwarte formaty dokumentów ODF, a także wiele formatów wykorzystywanych przez Microsoft Office.
Czytaj również:
→ LibreOffice – darmowy pakiet biurowy
→ LibreOffice Writer
→ LibreOffice Calc – darmowy arkusz kalkulacyjny
→ LibreOffice Impress – program do prezentacji
→ LibreOffice Draw – darmowy program do grafiki
Programy open source do grafiki
Otwarte oprogramowanie oferuje również bardzo interesujące narzędzia graficzne.
GIMP
GIMP jest rozbudowanym edytorem grafiki rastrowej. Można wykorzystać go do obróbki fotografii, tworzenia grafik internetowych, pracy z warstwami oraz wykonywania wielu innych operacji na obrazach.
Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych programów open source przeznaczonych do grafiki.
→ GIMP – darmowy program do edycji grafiki
Inkscape
Inkscape przeznaczony jest przede wszystkim do tworzenia grafiki wektorowej. Pozwala przygotowywać między innymi ilustracje, diagramy, ikony, logotypy i inne projekty oparte na obiektach wektorowych.
Podstawowym formatem wykorzystywanym przez program jest SVG.
→ Inkscape – program do grafiki wektorowej
Krita
Krita jest programem skierowanym przede wszystkim do osób zajmujących się malarstwem cyfrowym, ilustracją i rysowaniem.
Może być interesującą propozycją dla grafików korzystających z tabletu graficznego.
→ Krita – darmowy program do rysowania
Blender
Blender jest rozbudowanym pakietem przeznaczonym między innymi do modelowania i animacji 3D, renderowania oraz tworzenia efektów wizualnych.
To dobry przykład projektu pokazującego, że oprogramowanie open source nie musi ograniczać się do prostych aplikacji.
→ Blender – program do grafiki i animacji 3D
Programy do obróbki dźwięku
Audacity
Audacity jest popularnym programem służącym do nagrywania i edycji dźwięku. Pozwala między innymi nagrywać dźwięk z mikrofonu lub interfejsu audio, przycinać nagrania, pracować na wielu ścieżkach oraz korzystać z efektów.
Może być wykorzystywany do przygotowywania podcastów, nagrań głosowych, digitalizacji starszych materiałów oraz podstawowej obróbki audio.
→ Audacity – darmowy edytor i rejestrator dźwięku
Programy do odtwarzania multimediów
VLC media player
VLC należy do najbardziej znanych otwartych odtwarzaczy multimedialnych.
Program obsługuje bardzo wiele formatów audio i wideo i dostępny jest na różnych systemach operacyjnych.
→ VLC – darmowy odtwarzacz multimedialny
Programy do montażu filmów
Kdenlive
Kdenlive jest otwartym edytorem wideo umożliwiającym montaż materiałów filmowych na wielu ścieżkach.
Program oferuje efekty, przejścia, narzędzia do pracy z dźwiękiem oraz funkcje potrzebne podczas przygotowywania materiałów wideo.
→ Kdenlive – darmowy program do montażu filmów
Shotcut
Inną otwartą aplikacją przeznaczoną do montażu wideo jest Shotcut. Program jest dostępny dla kilku systemów operacyjnych i obsługuje wiele popularnych formatów multimedialnych.
→ Shotcut – otwarty edytor wideo
Nagrywanie ekranu i transmisje
OBS Studio
OBS Studio służy do nagrywania obrazu z ekranu oraz prowadzenia transmisji internetowych.
Można łączyć w nim wiele źródeł obrazu i dźwięku, tworzyć sceny oraz przygotowywać konfiguracje przeznaczone do nagrywania poradników, prezentacji czy transmisji na żywo.
→ OBS Studio – nagrywanie ekranu i transmisje
Przeglądarki internetowe
W świecie otwartego oprogramowania znajdziemy również przeglądarki internetowe.
Najbardziej znanym przykładem jest Mozilla Firefox, którego kod źródłowy jest publicznie dostępny i rozwijany w ramach otwartego projektu.
Firefox dostępny jest dla Linuksa, Windows i macOS.
→ Mozilla Firefox – otwarta przeglądarka internetowa
Poczta elektroniczna
Mozilla Thunderbird
Thunderbird jest otwartym klientem poczty elektronicznej. Obsługuje wiele kont pocztowych, organizuje wiadomości i możesz korzystać z kalendarza. Ma też wiele dodatków, które rozszerzają możliwości programu.
→ Thunderbird – darmowy program do poczty elektronicznej
Bezpieczeństwo i hasła
KeePassXC
KeePassXC jest otwartym menedżerem haseł przeznaczonym do przechowywania danych logowania w zaszyfrowanej bazie.
Może być alternatywą dla usług przechowujących hasła przede wszystkim w chmurze.
→ KeePassXC – otwarty menedżer haseł
Programy dla programistów
Oprogramowanie open source odgrywa ogromną rolę również w tworzeniu oprogramowania.
Do tej grupy należą edytory kodu, kompilatory, systemy kontroli wersji, narzędzia do pracy z bazami danych i całe środowiska programistyczne.
Przykładami mogą być VSCodium, Git, Eclipse czy Geany.
To bardzo szeroka grupa aplikacji, której na Linuksowe.pl warto w przyszłości poświęcić osobny dział.
Programy do wirtualizacji
Open source jest również obecny w świecie wirtualizacji.
W systemach Linux szczególnie istotne są takie rozwiązania jak KVM i QEMU. Użytkownicy mogą również korzystać z graficznych narzędzi ułatwiających tworzenie i obsługę maszyn wirtualnych.
Ponieważ jest to rozbudowane zagadnienie, przygotowaliśmy mu osobną stronę.
→ Wirtualizacja Linuksa – maszyny wirtualne i Linux
Jak wybrać dobry program open source?
Na Linuksowe.pl będziemy systematycznie opisywać otwarte oprogramowanie oraz pokazywać, jak z niego korzystać.
Znajdziesz tutaj zarówno prezentacje poszczególnych programów, jak i praktyczne poradniki dotyczące ich instalacji, konfiguracji oraz najważniejszych funkcji.
Szczególnie dużo miejsca poświęcamy LibreOffice, programom multimedialnym, graficznym oraz narzędziom przydatnym użytkownikom systemu Linux.
Celem tej części serwisu jest stworzenie uporządkowanej bazy programów open source, z której będzie można korzystać niezależnie od poziomu doświadczenia.